|
Tiergarten
Schönbrunn Wenen Zoo Vienna
|
|
De
van oorsprong keizerlijke menagerie ligt in de barokke tuinen van het zomerpaleis van de Habsburgers,
Schönbrunn. Het
is de oudste nog bestaande zoo ter wereld.
Franz Stephan van Lotharingen (Franz I) heeft belangstelling voor
natuurhistorie en vraagt landgenoot en hofarchitect Nicholas Jadot een
menagerie te ontwerpen. Het stijlvolle resultaat dateert van 1752 en heeft
de voor barokke menagerieën kenmerkende cirkelvorm. Twaalf goudgele dierenverblijven met in het
midden
een paviljoen waar Franz I en Maria Theresia wel eens ontbijten of proefjes
in de kelder doen. Franz dan. Een in punten
gesneden taart met het Keizerpaviljoen in het midden. Met muren waren de
taartpunten van elkaar en aan de achterkant gescheiden, terwijl alleen de
kant van het paviljoen vroeger voorzien was van tralies. Die muren staan er
nu niet
meer. Wel staat in elk verblijf nog de stal aan het uiteinde.
Aan de westkant bevindt zich de
dertiende punt met een mensenverblijf van twee verdiepingen hoog.
In 1868 zwemmen er zeehonden in het bassin ervoor
en in 1954 wordt het beeld Pluto op zeehond van Josef Haberl-Calo in
dit bad geplaatst.
Vanwege de roofvogelkooien aan weerszijden van het stafgebouw heet dit deel van de
tuin tot begin 20e eeuw de Adelaarshof.
Tot de Tiergarten behoort ook een vijver (de Eendentuin) en een boerderij met
restaurant
(de Tirolerhof). Het educatieve aspect is niet te nadrukkelijk aanwezig en
de dieren zijn soort bij soort gerangschikt.
De Tiergarten heet tot 1926 menagerie en is een van de laatste wilde
dierenverzamelingen van vorsten zoals in de barokke middeleeuwen traditie
is. Het is er symmetrisch als Versailles met Habsburgs geel-met-groene
gebouwen.
Tierpark Schonbrunner Tiergarten Gesellschaft mbH
Maxingstraße 13B
A1130 Wien 09
- 18.30 uur (oktober t/m maart vroeger
dicht)
- €12 volwassenen - €5 6-19 jaar - korting met Vienna Card - combikaartje
Palmhuis en Woestijnhuis mogelijk
U-Bahn: U4 Hietzing
Opening Keizerpaviljoen
Reuzenpanda- en Olifantenhuis
Roofdieren
Koninklijk geschenk Tirolerhof
Giraffenrage Apenhuis
Revolutie
Vogelkooien Beheer
Modernisering Voedselkeuken
Nijlpaardenhuis
Wereldoorlogen
Zeeleeuwenverblijf 200-jarig bestaan
Aquarium
Kinderboerderij Privatisering
Werelderfgoederenlijst
|
1752 Open
Op 29 juli 1752 leidt Franz I bezoekers door zijn nieuwe dierenpark. Schoolklassen mogen vrij snel komen kijken
maar de menagerie is vooral het
terrein van de keizerlijke familie en wordt als onderdeel van de
paleistuinen onderhouden.
Na afschaffing van de lijfeigenschap in 1771 komt keizer Jozef II in 1778
het ontevreden volk verder tegemoet door het Prater en de keizerlijke tuinen
open te stellen. In het begin gaat de menagerie alleen op zondag open en
voor fatsoenlijk geklede mensen. |
|
|
1759 Keizerpaviljoen
Het Keizerpaviljoen is af. Achthoekig en
vanbinnen
gedecoreerd met exotische dieren en een plafondschildering van
Mildorfer met scenes uit Ovidius'
Metamorfoses. Vanuit dit historisch middelpunt steken de paden als
wielspaken de tuin in. De hoofdzichtas gaat richting paleis. Keizers hebben er ontbeten en sinds 1950 kunnen ook bezoekers hier wat eten en drinken. Volgens overlevering verbond een ondergrondse
gang het paviljoen met het slot en hield Franz I er in de kelder een
alchemistisch lab op na. In 1998 is het binnenwerk inclusief de
plafondfresco gerestaureerd. |
|
|
1772
Reuzenpandaverblijf en Olifantenhuis
De eerste (Indische) olifant die in 1770 aankomt verhuist in 1772 naar
het Dikhuidenhuis dat nu het Reuzenpandaverblijf is. Het olifantenverblijf
wordt tijdens een opknapbeurt in 1896 verruimd en in 1928 komt er een
bassin in het buitenverblijf.
1906 Voor het eerst in de geschiedenis van de
dierentuin wordt in Schönbrunn
een olifantje geboren. Tot dat moment is de heersende mening dat
olifanten zich niet voortplanten in gevangenschap.
1954 Vervanging van het in de
oorlog gebombardeerde Olifantenhuis waarbij de tralies van het
buitenverblijf plaats maken voor brede geulen. De olifantentraining (1961)
om de dieren actief te houden blijkt top entertainment voor de bezoekers te
zijn.
1996 Verhuizen naar het nieuwe olifantenverblijf in het zuidwestelijk
gelegen deel. Het oude Olifantenhuis wordt aangepast voor mandrils. Als in
1997 het Mandrilwoud opengaat bouwt men het Olifantenhuis opnieuw om, nu voor
de reuzenpanda's. |
|
|
1781 Roofdierenverblijven
In 1752 zitten er uit paleis Neugebäude en de Belvedere overgekomen dieren
in de menagerie maar geen roofdieren. Die zouden de keizer te erg stinken.
Wanneer Neugebäude in 1781 sluit worden de wolven en beren ondergebracht in
Schönbrunn. De 'roofdieren' verhogen het prestige van de menagerie. Overname
van een collectie grote dieren van de Italiaanse reizende menagerie Albi
doet de koloniale verzameling in 1799 uitdijen. De twee bestaande
'roofdier'verblijven worden nu vanwege de komst van
een tijger en twee luipaarden aangepast en krijgen verwarming.
1816 De Prinses van Wales schenkt de eerste leeuw.
In 1841 worden de roofdierverblijven opnieuw en een maatje groter opgetrokken en het
kamelenverblijf ten noorden van het Apenhuis verandert ook in een grote
kattenverblijf. Renovaties volgen in 1897 (verlichting en luchtverversing)
en in 1928 (buitenverblijven).
In 1976 worden de verblijven langs de voormalige paleisingang (Neptunus)
voor cheeta's verbouwd en in 2002 nogmaals maar nu voor leeuwen. |
1786 Koninklijke geschenk
De Prins van Oranje schenkt een zebra, maar de Habsburgers draaien op voor
de vervoerskosten. Collect call uit Holland. |
|
|
1803 Tirolerhof
Op de helling aan de zuidkant plaatst aartshertog Johann (broer van Franz)
een alpenchalet waar met veestal en moestuin de Tirolerhof ontstaat. Heel andere
koek dan barok.
In 1874 is het gebouw aan vervanging toe en
Franz Jozef I plaatst er voor Sissi een Tirools gebouw bij dat van de
wereldtentoonstelling 1873 in het Prater komt. Tegenwoordig kun je in dit halve openluchtmuseum eerlijk brood,
warme appelperensap en superkaas en -worst krijgen.
In 1920 is de hof als onteigend
keizerlijk bezit in handen van de Republiek Oostenrijk gekomen en verpacht.
In 1921 komt er een restaurant dat met een nieuw pad op de menagerie
aansluit.
1993 Het terrein wordt overgedragen aan de Schönbrunner
Tiergarten BV.
1994 De Tiroolse Haidachhof (uit 1722) wordt naar de in verval geraakte
Tirolerhof gehaald. Hier worden nu bedreigde inheemse dieren gefokt.
1997 Een nieuw restaurant. De Tirolerhof is zowel voor dierentuinbezoekers
als parkwandelaars toegankelijk. |
|
|
1828 Giraffenrage
Jozef II organiseert expedities naar Afrika om verse wilde dieren te vangen.
Ook zijn wilde dieren in als diplomatiek geschenk. De eerste giraf in Wenen veroorzaakt eenzelfde hype in het mode- en
stadsleven als de eerste giraf in de
menagerie Parijs
een jaar eerder deed. In Wenen wordt zelfs theater à la giraffe
gemaakt en dito cake gegeten. Niettemin moet het Giraffenhuis de nodige
aanpassingen voor de langnek ondergaan. |
1841 Apenhuis
Het apenhuis waarin eerst vogels verblijven wordt
opengesteld als apenhuis. In 1847 komt hier een achthoekige klimkooi bij met
touwen en bomen. Een pad vormt de verbinding met het hoofdgebouw. In 1899
ontsnapt diplomatiek geschenk Peter, belandt in een boom en is enkele dagen
later weer een orang oetan achter slot en grendel.
In 1930 komt er een compartiment voor mensapen, enkele buitenkooien en een
groter raam. De klimkooi wordt ook verruimd.
In 1995 is het koperen dak aan vernieuwing toe en worden de buitenkooien
verlengd waardoor regendouches en zonnebaden tot het keuzemenu van de apen
behoren. De Tiergarten afficheert zich als de zoo met de happy animals.
De vijver wordt in 1992 onderdeel van het apenverblijf, het eerste project
van de Schönbrunner Tiergarten BV. Er komen twee nieuwe apeneilanden.
Het nieuwe orang oetangverblijf dateert van 1996. |
|
|
|
1848 Menagerie doorstaat de revolutie. |
1852 Vogelkooien
Nieuwe vogelverblijven voor fazanten en roofvogels bij de muur die de
Eendentuin (de vijver) van het stafgebouw scheidt. |
|
1865 Beheer
De menagerie valt niet meer onder hetzelfde beheer als de keizerlijke
tuinen, maar onder beheer van het Keizerlijk Hof. |
1889 Modernisering
Keizer Franz Jozef moderniseert de infrastructuur en de meeste onderkomens.
Hij laat de muren tussen de loggia's door hekwerk vervangen en de muur om de
menagerie gaat neer. De menagerie breidt uit. |
|
|
1898 Voedselkeuken
De voedselkeuken waar het warme eten voor de dieren wordt bereid verhuist
naar het stafgebouw. In 1954 verhuist de voedselkeuken naar de nieuw
ingerichte boerderij. Over voedsel gesproken, in 1953 start de zoo met de
verkoop van voedsel voor elke diersoort. Dit nadat dieren door bezoekers
dood gevoerd zijn. |
|
|
1909 Nijlpaardenhuis
Eerste nijlpaard vindt onderdak in het olifantenhuis. In 1911 is het
nijlpaarden- en neushoornverblijf naast de olifanten af. Met verwarmd bad.
Drie van de vier hippo's overleven de eerste wereldoorlog en vanaf 1918
vinden er geboortes plaats. In 1923 heeft het buitenverblijf en zwembad. Na
bombardementen in de tweede wereldoorlog wordt in 1954 op de plaats van de
beschadigde 'roofdieren'verblijven een nieuw nijlpaardenhuis opgetrokken met
daarvoor een betonnen vierkant met waterbassin. Dit vierkant wordt in 1996
omgebouwd tot buitenverblijf zodat het weer wat van het oude verblijf weg
heeft. Tijdens de algehele renovatie van 2001 krijgt het binnenbad een
filtersysteem. |
|
|
Wereldoorlogen
De dierencollectie is geslonken van 3500 dieren en 700 diersoorten in 1914
naar 400 dieren in 1921. Na de eerste wereldoorlog organiseert Wenen
middelen om de boel te redden. In de Tweede Wereldoorlog worden veel
gebouwen verwoest of beschadigd, ook het Keizerpaviljoen, en meer dan 1000
dieren vinden de dood.
Tussen de twee oorlogen wordt de het terrein aan de oostkant uitgebreid met
delen van de aanpalende fazanterie (1936). |
|
1934 Zeeleeuwenverblijf met rotsen ten oosten van de
vijver. |
|
|
1952 200-jarig bestaan
Historische tentoonstelling in Paleis Schönbrunn Palace ter gelegenheid van
het 200-jarig bestaan van de Tiergarten. In het historisch gebied zitten de
olifanten, neushoorns en nijlpaarden in nieuwe verblijven. |
1959 Opening aquarium en terrarium
In 2000 gerenoveerd. In 2001 is het Freilandterrarium weer in de
oorspronkelijke staat teruggebracht. |
|
1969 Kinderboerderij |
1991 BV
Nadat het vanaf eind jaren 80 wat minder met de tuin is gegaan volgt
privatisering: de Schönbrunner Tiergarten BV. Een jaar later wordt Vrienden
van de Zoo opgericht. |
1997 Werelderfgoedlijst
Heel
Schönbrunn inclusief zoo komt als cultureel werelderfgoed op de
UNESCO-lijst te staan. |
|
|
|
 |
